Baza wiedzy

Wiedza i narzędzia przydatne w codziennej pracy Animatora

Propozycje nowych zajęć

Gra w bule

fot. Marek Kowalczyk / Vistrad.pl

Spis treści

Bule to świetna propozycja sportu dla dzieci, młodzieży, dorosłych, a zwłaszcza seniorów. Gra, nazywana również petanką (od francuskiego Pétanque) czy grą w kule, jest bardzo popularna we Francji, ale również w innych krajach europejskich czy regionach świata. W samej Francji liczba licencjonowanych zawodników wynosi 600 tysięcy, co sprawia, że jest to jedna z najliczniej reprezentowanych dyscyplin sportu na świecie. Od kilku lat bule zyskują także na popularności w Polsce. W Polskiej Federacji Petanque zrzeszonych jest już ponad 25 klubów.

Boisko i sprzęt

Rozgrywki odbywają się na pozbawionym trawy placu (zwanym bulodromem), np. na utwardzonym żwirze. Wymiary boiska dla gry turniejowej wynoszą to min. 15m x 4 m, ale przy grze rekreacyjnej wymiary te mogą być  zbliżone.

Gra polega na rzucaniu z wytyczonego okręgu metalowymi kulami (bulami; fr. boule – kula) o średnicy od 70,5-80 mm (ciężar od 650 do 800 g) w kierunku małej drewnianej lub plastikowej kulki o średnicy 30 mm nazywanej po francusku cochonnet, co znaczy prosiaczek (w Polsce częściej używa się nazwy świnka).

Kule do gry

Jak podaje Polska Federacja Petanque, do gry rekreacyjnej w zupełności wystarczą kule amatorskie. W sprzedaży znaleźć możemy komplety kul chińskich wykonane ze stopów miedzi pokryte cienką warstwą chromu. Kule te są niestety kiepskiej jakości, a ich krągłość i waga pozostawiają wiele do życzenia. Bardzo wiele osób od nich właśnie zaczyna jednak swoją przygodę z petanque. Zaletą ich jest niewątpliwie dostępność i cena.

Dużo lepszym wyborem jest zakup kompletu kul amatorskich firmy OBUT bądź JB. Kule te występują w zestawach po 3, 6 bądź 8 kul. Cena jest nieco wyższa od kompletu kul chińskich, ale w zamian otrzymujemy produkt bardzo dobrej jakości - o jednolitej wadze, twardości, rozmiarze oraz wykonany ze stali. 

Rozmiar buli dobiera się do wielkości dłoni rzucającego. Inne parametry (wagę, twardość stali, wykończenie powierzchni kuli) – do terenu oraz stylu gry i przyzwyczajenia rzucającego. Właściwości i przydatność zmiennych parametrów bul są tematem nieustających debat i dyskusji wśród graczy.

Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie Polskiej Federacji Petanque: http://www.petanque.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=264&menu=82&strona=1

Gracze i zespoły

Partię rozgrywa się w jednym z trzech możliwych składów:

  • single (fr. Tête-à-tête) – jeden gracz przeciwko drugiemu, gracze mają po 3 bule
  • dublety – w dwóch zespołach dwuosobowych, każdy gracz ma 3 bule
  • triplety – w dwóch zespołach trzyosobowych, każdy gracz ma 2 bule.

Każda partia składa się z kilku rozgrywek. Rozgrywka trwa od wyrzucenia świnki do wyrzucenia przez graczy ostatniej kuli. W danej rozgrywce każdy gracz stara się umieścić swoją bulę bliżej świnki lub wybić punktujące (stojące najbliżej świnki) bule przeciwnika. Rzuca zawsze zawodnik drużyny, której kula aktualnie nie punktuje, czyli nie znajduje się najbliżej świnki.

Po wyrzuceniu wszystkich kul gracze podliczają punkty. Zdobywa je tylko zwycięzca rozgrywki, którego kula stoi najbliżej świnki. Otrzymuje on punkt za każdą bulę umieszczoną bliżej świnki niż najbliższa śwince bula przeciwnika. Najniższy możliwy wynik rozgrywki to 1 punkt (bądź 0 w przypadku remisu), najwyższy w przypadku gry drużynowej - 6 punktów, przy singlach - 3 punkty. Zwycięzca rysuje nowe kółko w miejscu, gdzie była świnka, po czym rozpoczyna następną rozgrywkę. Partię wygrywa osoba bądź zespół, który osiągnął jako pierwszy 13 punktów.

Zasady gry

Przed rozpoczęciem gry należy ustalić (np. wylosować rzutem monetą), która drużyna ma prawo wyznaczyć cel, czyli wyrzucić małą kulkę-świnkę na odległość od 6 do 10 metrów. Świnka nie może upaść w odległości mniejszej niż 1m od najbliższej przeszkody fizycznej (np. ławka, krzak, murek). Gracz rzucający świnką ma prawo do trzech prób, jeśli nie uda mu się umieścić świnki zgodnie z przepisami rzut świnką przechodzi na przeciwników, co nie pozbawia jednak pierwszeństwa rzutów we właściwej grze. Gdy świnka znajdzie się już na właściwym miejscu, nie wolno poprawiać ani zmieniać terenu boiska. Wolno jedynie wyrównywać zagłębienia powstałe w wyniku rzucania kulami.

Zwycięzca losowania wybiera też miejsce wykonywania rzutów, rysując koło o średnicy 35-50 cm. Koło musi znajdować się co najmniej 1 m od najbliższej przeszkody fizycznej. Z narysowanego koła zawodnicy rzucają kule, a w czasie rzutu obie stopy rzucającego muszą pozostawać w kręgu (nie wolno nadeptywać na linie) i dotykać ziemi tak długo, aż rzucona kula spadnie na ziemię.

Grę rozpoczynazawodnik drużyny, która rzuciła świnkę, próbując umieścić swoją kulę jak najbliżej niej. Następnie rzuca zawodnik drużyny przeciwnej, wyrzucając swoją pierwszą kulę. Decydujące znaczenie ma to, czyja kula znajduje się bliżej świnki. Każdy następny rzut wykonywany jest przez zawodnika lub drużynę, której kula znajduje się dalej od świnki niż kula przeciwnika. Rzuty wykonuje się do skutku, to znaczy do postawienia kuli bliżej świnki bądź do wyczerpania się wszystkich kul. Jeżeli jedna drużyna nie ma już kul, druga drużyna rozgrywa wszystkie kule, które jej pozostały.

Rzucający kulą ma do wyboru trzy możliwości:

  • albo celuje jak najbliżej świnki
  • albo w kulę przeciwnika, próbując ją od świnki odsunąć
  • albo stara się przesunąć samą świnkę tak, by oddalić ją od kuli przeciwnika.

Jeżeli podczas gry świnka zostanie wybita poza wyznaczone boisko, należy rozpocząć grę od nowa pozostawiając aktualną punktację. Jeżeli natomiast świnka zostanie przesunięta, ale pozostaje nadal na wyznaczonym boisku, należy grać dalej na tych samych zasadach (rzuca drużyna, której kula jest dalej od świnki).

Po wyrzuceniu wszystkich kul obu drużyn następuje koniec pierwszej rozgrywki. Punkty zdobywa tylko ta drużyna, która ma więcej kul bliżej świnki. Punkty przyznawane są za każdą bulę umieszczoną bliżej świnki, niż najbliższa świnki bula przeciwnika. Jedna kula to jeden punkt. Gra się sześcioma kulami, więc w każdej rozgrywce można zdobyć sześć punktów (pod warunkiem, że nasze sześć kul jest najbliżej świnki). Punkty są sumowane z kolejno rozgrywanych rund. 

Czasami w celu rozstrzygnięcia niepewności i sporów potrzebna jest miarka do zmierzenia odległości.

W kolejnych rundachrzut świnką przysługuje drużynie, która zdobyła punkty poprzednio. Partie wygrywa osoba bądź zespół, który osiągnął jako pierwszy 13, a rzadziej 15 punktów. Przy grze rodzinnej, towarzyskiej, treningowej nie ma żadnych limitów czasowych. Przy grach turniejowych, zawsze jest ograniczenie czasowe na jeden mecz, a ustala to zwykle organizator zawodów, bądź regulamin poszczególnych specjalnych rozgrywek typu CentopeCup. Na rundę przypada wtedy od 40 do 60 minut plus jeden wyrzut świnką po skończonym czasie w przypadku nie rozstrzygnięcia spotkania.

Szczegółowy regulamin gry w bule jest udostępniony na stronie Polskiej Federacji Petanque: http://www.petanque.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=2&menu=300&strona=1.

Obrazkowo-słowna instrukcja gry w bule: http://www.petanque.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&sub=2&menu=81&strona=1.

Taktyka rzutów

Charakter lotu oraz taktyka rzutów jest dowolna i obejmuje w swym nazewnictwie kilka technik:

  • plomber (ubijać ziemię) - rzut tego typu polega na wysokim locie kuli w powietrzu, co gwarantuje stosunkowo dużą precyzję rzutu - kula spadając niemal pionowo, zatrzymuje się prawie w miejscu i nie toczy się na trudno przewidywalną odległość
  • rouler (toczyć się) - polega na toczeniu kuli wzdłuż boska z niskiego położenia
  • pointer (punktować, kłuć) - polega na rzucaniu kuli na kulę przeciwnika
  • boule portee (kula dosiężna) - polega na rzucie kuli tak, by znalazła się ona jak najbliżej świnki; rzut wykonywany jest łukiem w lekkim pochyleniu, z ręką wyprostowaną do przodu i z dłonią obejmującą kulę na wysokości oczu
  • tir lub tirer (strzelać) - polega na wycelowaniu własną kulą w kulę przeciwnika znajdującą się najbliżej świnki w taki sposób, aby ją odrzucić, a swoją kulę umieścić na jej miejscu. Jest to najbardziej widowiskowy element gry, a jego precyzyjne wykonanie nosi nazwę carreau (karo) i przynosi grającym i kibicującym szczególną satysfakcję i aplauz.

W grach drużynowych dobór zawodników jest taki, że zespół posiada specjalistów w zakresie poszczególnych typów rzutów.

Bule, podobnie jak krokiet, to ciekawa propozycja sportu dla osób 50+. O pracy z tą grupą opowiadają Olga Ślifirska i Katarzyna Tadeusiak-Jeznach z Duetu Edukatorskiego.

Opracowano na podstawie materiałów przygotowanych przez Duet Edukatorski na szkolenia w ramach Akademii Animatora 2013 oraz informacji na stronie internetowej Polskiej Federacji Petanque.

Komentarze