Baza wiedzy

Wiedza i narzędzia przydatne w codziennej pracy Animatora

Użytkownicy

Praca z osobami z niepełnosprawnościami

fot. Marek Kowalczyk / Vistrad.pl

Spis treści

W ramach Akademii Animatora 2013 przedstawiciele Fundacji TUS opowiedzieli nam na co zwracać uwagę w kontakcie oraz pracy z osobami z różnymi typami niepełnosprawności na Orliku. W Materiałach do pobrania znajduje się prezentacja ze szkoleń, podręcznik savoir-vivre'u z podstawowymi zasadami zachowania wobec osób z niepełnosprawnością oraz broszura na temat projektowania uniwersalnego.

Niepełnosprawność

Istnieją różne typy niepełnosprawności, zarówno te związane z ograniczeniami natury fizycznej, intelektualnej, jak również dotyczące dysfunkcji konkretnych zmysłów. Niepełnosprawność może być nabyta albo wrodzona, może też mieć charakter stały lub przejściowy.

Niezależnie od typu niepełnosprawności, z którą mierzy się dana osoba, jest to taki sam człowiek, jak osoba zdrowa - ze swoimi emocjami, uczuciami, odczuciami, radościami i problemami.  Chociaż niepełnosprawność stanowi integralną część tego, kim są, sama w sobie nie określa tych osób. Nie zamieniajmy więc ich w bohaterów lub ofiary niepełnosprawności. Traktujmy te osoby jak indywidualne jednostki.

Często zdarza się, że osoby zdrowe, pełnosprawne, czują się niezręcznie w obecności osoby niepełnosprawnej, ale wcale nie musi tak być. Warto zapoznać się z podstawowymi zasadami zachowania w stosunku do osób niepełnosprawnych, aby wiedzieć na co szczególnie zwracać uwagę.

Podstawowe zasady zachowania

Poniżej opisujemy podstawowe zasady, którymi trzeba się kierować w kontakcie z osobami niepełnosprawnymi.

Stawiaj osobę na pierwszym miejscu

Zwracaj się bezpośrednio do tej osoby, nie mów o niej w osobie trzeciej, np. zwracając się do opiekuna z pytaniem "Czego on się napije?", zapytaj wprost "Czego się napijesz?".

Mów "osoba niepełnosprawna", a nie "niepełnosprawny". Unikaj określeń "upośledzony", "kaleka" (przestarzałe terminy) albo "sprawny inaczej". Unikaj też nacechowanych negatywnie określeń, np. "przykuty do wózka inwalidzkiego" czy "cierpiący" lub "chory". Mów "osoba korzystająca z wózka" lub np. "osoba z porażeniem mózgowym". Nie używaj określenia "głuchy" tylko "niesłyszący" albo "niedosłyszący". Podobnie - "niewidomy" lub "niedowidzący" zamiast "ślepy".

Zanim pomożesz - zapytaj

Nie próbuj wyręczać osoby niepełnosprawnej i na siłę jej uszczęśliwiać. Jeśli taka osoba potrzebuje pomocy, poprosi Cię o nią. Jeśli chcesz wyjść z inicjatywą - najpierw zapytaj czy i jak możesz pomóc, zanim przystąpisz do konkretnego działania.

Bądź taktowny inicjując kontakt fizyczny

Traktuj z szacunkiem przestrzeń osoby niepełnosprawnej. Nie dotykaj jej wózka czy skutera, nie operaj się na nich. Nie łap z zaskoczenia ręki osoby niewidomej, ani nie dotykaj jej laski lub psa przewodnika.

Pomyśl zanim coś powiesz

Zwracaj się bezpośrednio do tej osoby, uśmiechnij się, nawiąż kontakt wzrokowy. Nie wypytuj o przyczyny niepełnosprawności. To prywatna sprawa tej osoby i jeśli sama nie zacznie tego tematu, nie drąż go. Wiele osób niepełnosprawnych nie ma jednak nic przeciwko naturalnej ciekawości dzieci i nie krępują się odpowiadać na zadawane przez nich pytania. 

Nie rób z góry żadnych założeń

Nie oceniaj z góry co osoba z niepełnosprawnością może robić, a czego nie. Nie wykluczaj jej z góry z jakiegoś działania na podstawie przyjętych przez siebie założeń. To może być krzywdzące i powodować u takiej osoby poczucie alienacji.

Kontakt z osobami korzystającymi z wózka lub niepełnosprawnymi ruchowo

  • Rozmawiając z osobą korzystającą z wózka, najlepiej usiądź na jej poziomie. Jeśli nie jest to możliwe, stań w niewielkiej odległości, żeby umożliwić jej kontakt wzrokowy z Tobą bez konieczności nadwyrężania szi.
  • Nie opieraj nóg o czyjś wózek, nie wieszaj nic na nim, ani nie proś osoby korzystającej z wózka o potrzymanie czegoś. Szanuj przestrzeń prywatną tej osoby.
  • Reaguj na prośbę albo zapytaj czy możesz pomóc, zamiast od razu przystępować do działania. Jeśli zostałeś poproszony o pomoc, np. przy wniesieniu takiej osoby po schodach - najpierw zapytaj jak najlepiej to zrobić. Zbyt gwałtowne ruchy mogą skończyć się nawet upadkiem albo uszkodzeniem jakiejś części wózka. 
  • Upewnij się, że wszystkie drzwi i podjazdy dostępne dla osób niepełnosprawnych są zawsze otwarte i wolne od jakichkolwiek przeszkód.
Kontakt z osobami niewidomymi lub niedowidzącymi
  • Zanim nawiążesz kontakt fizyczny, uprzedź o tym osobę niewidomą. W zależności od sytuacji, zapytaj czy możesz jej pomóc albo przedstaw się lub opisz co w danej chwili dzieje się dookoła. Jeśli chcesz przeprowadzić taką osobę, np. na pasach, najpierw zapytaj czy potrzebuje ona takiej pomocy i jeśli tak, to zaproponuj swoje ramię, zamiast chwytać taką osobę za rękę.
  • Jeśli osoba niewidoma porusza się z pomocą psa przewodnika - idź po przeciwnej stronie niż pies. Nie dotykaj laski ani psa takiej osoby. Laska, podobnie jak wózek, stanowi część przestrzeni prywatnej osoby niewidomej. Z kolei pies powinien być skupiony na swoim zadaniu i nie wolno go rozpraszać.
  • Idąc z osobą niewidomą, opisuj otoczenie w konkretny sposób, np. zamiast "uważaj!", powiedz: "za trzy kroki będą trzy schodki w dół".
  • Zadbaj o to, aby w przestrzeni, w której poruszają się osoby niewidome lub niedowidzące nie było żadnych przedmiotów, o które takie osoby mogłyby się przewrócić lub potknąć. Informuj je o wszystkich zmianach, np. przestawionych sprzętach.
Kontakt z osobami niesłyszącymi lub niedosłyszącymi
  • Jeśli podczas rozmowy obecny jest tłumacz języka migowego, patrz na osobę niesłyszącą, zwracaj się bezpośrednio do niej i utrzymuj z nią kontakt wzrokowy.
  • Aby dowiedzieć się w jaki sposób taka osoba chciałaby się porozumiewać (za pomocą języka migowego, gestów, pisząc czy mówiąc), obserwuj jakie ta osoba daje Ci sygnały.
  • Jeśli nie rozumiesz co mówi do Ciebie osoba niesłysząca lub niedosłysząca (takie osoby czasami mają problemy z wyraźną wymową), poinformuj ją o tym. Nie udawaj, że rozumiesz co do Ciebie mówi. Jeśli z kolei ta osoba nie rozumie co do niej mówisz - spróbuj ująć to w inny sposób zamiast powtarzać komunikat, którego nie rozumie.
  • Mów wyraźnie, nie zasłaniaj ust i najlepiej też nie żuj gumy ani nie pal papierosów w trakcie rozmowy. Osoby niesłyszące i niedosłyszące często pomagają w trakcie rozmowy sobie patrząc na usta rozmówcy.
  • Nie podnoś głosu ani nie krzycz do osoby niedosłyszącej. Jeśli ma ona aparat słuchowy, jest on dostosowany do normalnego poziomu głosu.
Osoby niepełnosprawne na Orliku

Sport dla osób niepełnosprawnych to nie tylko szansa na aktywne spędzenie wolnego czasu, ale również okazja do rehabilitacji i wzmacniania mięśni. Osoby niepełnosprawne uprawiają wiele różnych dyscyplin sportu. Nie jest to jeszcze częsty widok, ale stopniowo coraz więcej osób niepełnosprawnych, zwłaszcza tych korzystających z wózków, pojawia się na Orlikach. Grają m.in. w tenisa albo w koszykówkę. 

W ramach aktywności na Orliku i zachęcania osób z niepełnosprawnością do ruchu, można zaproponować im m.in. proste gry z piłką, np. wykorzystując kozłowanie, podania albo pokonywanie różnego typu slalomów. W przypadku osób niewidomych, piłka do piłki nożnej wyposażona jest w specjalny dzwoneczek, który ułatwia tym osobom jej lokalizację na boisku.

Bardzo ważne jest, aby włączać takie osoby we wspólne zabawy z osobami zdrowymi, dorosłymi i dziećmi. Dzięki temu umożliwamy im pełniejszą integrację z grupą.

Więcej informacji o tym jak zachowywać się wobec osób z różnymi typami niepełnosprawności znajduje się w Poradniku savoir-vivre dostępnym w materiałach do pobrania. 

Polecamy również:

Materiały do pobrania - wymagane logowanie
  • Prezentacja_TUS_Osoby_z_niepełnosprawnością_na_Orliku
  • Projektowanie_uniwersalne
  • Poradnik_savoir_vivre
Komentarze