Baza wiedzy

Wiedza i narzędzia przydatne w codziennej pracy Animatora

Propozycje nowych zajęć

Zabawy i gry ruchowe dla dzieci poruszających się na wózkach inwalidzkich

Spis treści

Przedstawiamy 10 propozycji zabaw i gier dla dzieci na wózkach inwalidzkich. Każda z zabaw scharakteryzowana jest poprzez fabułę, przebieg, ewentualne modyfikacje, cele oraz niezbędne przybory i przyrządy. Fabuła oddaje narrację snutą przez prowadzącego zajęcia, poprzez nią wprowadza się uczestników zajęć w historię motywującą do aktywności. Dzięki temu typowe zadanie ruchowe zyskuje  status przygody i rozrywki, a dziecko jest w stanie dłużej angażować się w ćwiczenia. Wprowadzanie modyfikacji przy kolejnych powtórzeniach pozwoli utrzymać zainteresowanie dziecka. W zabawy można również włączać dzieci pełnosprawne, czasem odpowiednio modyfikując zasady.

Akrobata

Fabuła: akrobaci popisują się występami na linach zawieszonych wysoko nad ziemią. Potrafią chodzić na wysokości bez żadnych zabezpieczeń. Wszystko to dzięki temu, że umieją znakomicie utrzymać równowagę; budzą tym podziw widzów.

Przebieg: na podłożu wyznacza się linię o szerokości co najmniej kilku centymetrów. Uczestnik stara się utrzymać koło wózka na jej powierzchni przez cały czas przejazdu. W grupach zaawansowanych można prowadzić rywalizację na podstawie kryterium dłuższego bezbłędnego przejazdu lub mniejszej liczby błędów.

Cele:

Wychowawczy: wdrażanie samodyscypliny, nabieranie przekonania o własnej sprawności, oswajanie wychowanka ze stresem i ukazywanie mu możliwości konstruktywnego radzenia sobie z nim;

Dydaktyczny: omówienie dopuszczalnego ryzyka w formie pogadanki;

W sferze sprawności ruchowej: kształtowanie orientacji przestrzennej oraz zdolności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: rozciągnięta na podłożu szarfa-wstęga (ewentualnie wykorzystanie wymalowanej na podłożu sali gimnastycznej linii wyznaczającej granice boiska). 

Akwarium

Fabuła: rybki pływając w akwarium, zwiedzają każdy jego zakątek. Jednak nigdy ani jedna z nich nie zderza się z pozostałymi. Sala to akwarium, a ty jesteś pływającą w nim rybką. Odwiedź każdy zakamarek akwarium, nie zderz się przy tym z nikim ani z niczym! Obserwuj uważnie, co dzieje się wokół ciebie.

Przebieg: uczestnicy poruszają się dowolnie po całej sali, wymijając się i omijając przeszkody. Prowadzący inspiruje ich do zmian kierunku poruszania się.

Modyfikacje: po opanowaniu elementarnych zasad mijania się i omijania przeszkód można zdynamizować fabułę, dodając motyw „karmienia ryb”, w czasie którego wszyscy uczestnicy będą gromadzili się na niewielkiej przestrzeni.

Cele:

Wychowawczy: przygotowanie wychowanka do autonomicznego działania i do rozsądnego gospodarowania siłami oraz kształtowanie jego samodyscypliny;

Dydaktyczny: omówienie zasad mijania się z innymi osobami (zarówno w czasie zajęć, jak  i poza nimi), kształtowanie umiejętności obserwowania otoczenia wózka w trakcie przemieszczania się;

W sferze sprawności ruchowej: doskonalenie umiejętności precyzyjnego kierowania wózkiem;

W sferze sprawności fizycznej: ćwiczenie wytrzymałości poprzez przedłużanie zadania, kształtowanie orientacji przestrzennej, reakcji ruchowej na bodźce oraz umiejętności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: dowolne, liczne, zachęcające do kierowania się ku nim. Rozrzucone pozornie bezładnie na podłożu sali.

 „Bagno

Fabuła: poruszanie się po bagnie jest niebezpieczne. Podobno wciąga ono w głąb każdego. To jednak nie całkiem prawda. Jeśli człowiek po trafieniu do bagna porusza się spokojnie, to może je bezpiecznie opuścić. Musi tylko pamiętać, żeby nie wykonywać zbyt gwałtownych ruchów. Materac to bagno. Przypadkiem wjechałeś w nie. Postaraj się bezpiecznie dotrzeć do brzegu.

Przebieg: uczestnicy przemieszczają się po materacach z ewentualną pomocą prowadzącego. Dla bardziej zaawansowanych grup można użyć grubszych, bardziej miękkich materaców.

Modyfikacje: mniej sprawnie poruszającym się na wózku asystent prowadzącego może podać przybór, za pomocą którego „wyciągnie ich z bagna”.

Cele:

Wychowawczy: kształtowanie przeświadczenia o własnej sprawności, pewności siebie, zdecydowania i determinacji w trudnych sytuacjach;

Dydaktyczny: omówienie zasad poruszania się po grząskim podłożu;

W sferze sprawności ruchowej: doskonalenie umiejętności jazdy na wózku po miękkim podłożu;

W sferze sprawności fizycznej: kształtowanie siły dynamicznej, statycznej, wytrzymałości, różnicowania ruchów, poczucia równowagi oraz zdolności dostosowywania się do zmiennych wymogów i sytuacji.

Przyrządy/przybory: materace. 

Cień

Fabuła: osoba I (postać): gdy się poruszasz, wszędzie towarzyszy ci twój cień. Spróbuj go zgubić. Zastanów się, jak można przechytrzyć go sprytną ucieczką. Osoba II (cień): jesteś cieniem, naśladuj ruchy postaci, nie daj się zgubić. Bądź uważny, postać może chcieć ci uciec na wiele sposobów.

Przebieg: dobrani w pary uczestnicy poruszają się w kierunkach wyznaczanych przez postać po całym terenie ćwiczeń. Prowadzący inspiruje postać do wielokrotnych zmian kierunku, tak aby rozwijać zasób umiejętności kierowania wózkiem uczestników. Co kilka chwil zmiana ról w parach. Ewentualne zmiany składu osobowego par. Ważne, by parę tworzyły osoby o zbliżonej sprawności ruchowej i fizycznej.

Cele:

Wychowawczy: uczenie roztropności i refleksji nad własnym działaniem, kształtowanie pewności siebie i nabieranie przeświadczenia o własnej sprawności w trudnych sytuacjach;

Dydaktyczny: omówienie sposobów bliskiego mijania masywnych obiektów ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa dłoni napędzającej koło znajdujące się bliżej przeszkód;

W sferze sprawności ruchowej: doskonalenie umiejętności prowadzenia wózka w bezpośredniej odległości od przeszkód;

W sferze sprawności fizycznej: kształtowanie szybkości reakcji, orientacji przestrzennej, umiejętności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: duże kartonowe pudła, dla bardziej zaawansowanych uczestników ciąg drewnianych drabinek.

Dżdżownica

Fabuła: dżdżownice to pożyteczne zwierzęta spulchniające glebę. Choć są niewielkie, to potrafią przeciskać się na wylot przez wielkie bryły ziemi. Są bardzo silne, choć na takie nie wyglądają. Jesteś dżdżownicą, przeciskasz się przez bryłę gleby. Przedostań się na drugą stronę ziemnej bryły! Zaskocz wszystkich swoją siłą!

Przebieg: uczestnik stara się przejechać pomiędzy materacami tworzącymi swoisty tunel, rozsuwając je rękami i elementami konstrukcyjnymi wózka. Prowadzący podtrzymując materac, reguluje stopień trudności zadania adekwatnie do sprawności kolejnych ćwiczących.

Cele:

Wychowawczy: kształtowanie samozaparcia i pewności siebie w trudnych sytuacjach, przezwyciężanie niechęci do ponoszenia ryzyka i eksperymentowania; nabieranie przeświadczenia o możności pokonywania utrudnień;

Dydaktyczny: wyjaśnienie wychowankom możliwości przeciwstawiania się siłom zewnętrznym poprzez odpowiednie ustawienie wózka i adekwatne do nich przemieszczenie się w siedzisku;

W sferze sprawności ruchowej: kształtowanie umiejętności oddziaływania wózkiem na otoczenie oraz przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym ograniczającym swobodę siedzenia na wózku;

W sferze sprawności fizycznej:  doskonalenie siły, szybkości reakcji i zdolności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: dwa ustawione w pionie materace.

 „Gąsienica”

Fabuła: gąsienica jest wprawdzie bardzo długim stworem, ale porusza się niezmiernie zgrabnie. Nie przeszkadza jej długość ciała. Wszyscy razem jesteście gąsienicą. Potraficie znakomicie zmieniać kierunek jazdy, który obraliście. Starajcie się pełzać z gracją. Zwracajcie uwagę na to, co robią inne człony gąsienicy! Nie możecie przecież, nawet na chwilę, rozerwać ciała gąsienicy, ponieważ nie przekształciłaby się ona potem w motyla.

Przebieg: uczestnicy ustawieni w rzędzie, odległość pomiędzy wózkami zminimalizowana – nieomal fizyczny kontakt kolejnych ćwiczących. Pierwszy uczestnik wielokrotnie zmienia kierunek poruszania się. Prowadzący inspiruje gąsienicę do rozlicznych wędrówek, opowiadając fabułę opisującą przemieszczanie się gąsienicy ku kolejnym smakołykom.

Modyfikacje: dla grup bardziej zaawansowanych: poruszanie się rzędem do tyłu.

Cele:

Wychowawczy: kształtowanie umiejętności współdziałania w zespole i przewidywania zachowań innych osób oraz dostosowywanie się do nich.

Dydaktyczny: wyeksponowanie i nazwanie czynników warunkujących możliwość bliskiego poruszania się na wózkach w liczniejszej grupie;

W sferze sprawności ruchowej: kształtowanie umiejętności wykonywania precyzyjnych manewrów wózkiem;

W sferze sprawności fizycznej: rozwijanie orientacji przestrzennej i doskonalenie umiejętności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: dowolne, rozłożone na podłożu, symbolizujące przysmaki gąsienicy. 

„Konkurs celności”

Fabuła: mistrzem można stać się w różnych dziedzinach. Zwykle wszyscy podziwiają najlepszego w danej konkurencji, przyglądając się jego wyczynom. Mistrzem można jednak zostać także w niewidoczny sposób. Spróbujcie, nie otwierając oczu, wrócić w miejsce, z którego przed chwilą cofnęliście się o kilka ruchów rękoma.

Przebieg: uczestnik ustawia wózek, przednią częścią dotykając tekturowego pudła; następnie, zamknąwszy oczy, odjeżdża w tył na niewielką odległość. Potem, mając cały czas zamknięte oczy, stara się znów podjechać do pudła. Zwycięża ten z uczestników, który jako pierwszy wykona zadanie bezbłędnie. Przesunięcie pudła wskutek uderzenia w nie unieważnia próbę.

Cele:

Wychowawczy: nabieranie przez wychowanków pewności siebie w trudnych sytuacjach, przezwyciężanie niechęci do rywalizacji i konfrontowanie własnych osiągnięć z rezultatami innych ćwiczących;

Dydaktyczny: unaocznienie wychowankowi tego, jak niewielkie zmiany siły używanej do napędzania wózka mogą wywołać znaczące zmiany w pokonywanym przez niego dystansie w czasie swobodnego toczenia się wózka;

W sferze sprawności ruchowej: kształtowanie umiejętności wykonywania ruchów precyzyjnych;

W sferze sprawności fizycznej: rozwijanie zdolności różnicowania ruchów i orientacji przestrzennej;

Przyrządy/przybory: duże pudło tekturowe dla każdego ćwiczącego; ewentualnie opaski na oczy. 

„Kręgle”

Fabuła: kręgle to przyjemna gra. Właśnie bierzesz w niej udział. Wpraw wózkiem kulę (piłkę) w ruch. Strąć jak najwięcej kręgli w pięciu rzutach.

Przebieg: uczestnicy ustawieni na linii w odpowiedniej odległości od kręgli rywalizują ze sobą, starając się strącić jak najwięcej kręgli określoną liczbą rzutów. Piłki strącające kręgle wprawia się w ruch uderzeniami wózków.

Cele:

Wychowawczy: wywołanie stanów ekspresji emocji, kształtowanie determinacji do zwyciężania w rywalizacji;

Dydaktyczny: wzbogacenie w doświadczenie pozwalające wykorzystać wózek jako narzędzie pośredniego (fizycznego) oddziaływania na otoczenie;

W sferze sprawności ruchowej: doskonalenie umiejętności precyzyjnego wywierania wpływu na otoczenie poprzez kontakt wózka z przyborem (piłką);

W sferze sprawności fizycznej: kształtowanie zdolności różnicowania ruchów, orientacji przestrzennej i zdolności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji;

Przyrządy/przybory: butelki z wodą (kręgle), piłki 

„Łańcuch przyjaciół”

Fabuła: w czasie górskich wędrówek ważne jest wzajemne zaufanie wszystkich uczestników wyprawy. Wędrujecie wspólnie po górach. Koledzy podając ci dłonie, pomagają wspiąć się na sam szczyt.

Przebieg: uczestnik porusza się równolegle do współćwiczących ustawionych w rzędzie. Przemieszcza się przy tym wyłącznie dzięki podciąganiu się za dłonie stojących na wózkach współćwiczących.

Cele:

Wychowawczy: wzbudzanie wzajemnego zaufania do siebie w grupie, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i za innych;

Dydaktyczny: inspirowanie wychowanków do dostrzegania możliwości uzyskiwania wsparcia otoczenia w lokomocjach w utrudnionych warunkach;

W sferze sprawności ruchowej: wyrabianie świadomości zróżnicowania sił umożliwiających przemieszczanie się;

W sferze sprawności fizycznej: zwiększanie siły dłoni oraz zdolności różnicowania ruchów i zdolności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji.

Przyrządy/przybory: zbędne.

 „Oklaski”

Fabuła: największe oklaski otrzymuje zwykle najwybitniejszy zawodnik. Im lepszy jest jego wynik, tym oklaski są dłuższe. Każdy otrzyma oklaski, których długość będzie zależała od tego, jak bardzo zdoła rozpędzić wózek. Rozpędzacie wózek od  linii startu aż do linii mety wyrysowanej na podłożu. Po przejechaniu przez nią każdy zaczyna bić sobie brawo. Liczymy klaśnięcia w dłonie. Zwycięży ten, kto da radę zaklaskać najwięcej razy, bijąc sobie brawo aż do momentu całkowitego zatrzymania się wózka.

Przebieg: liczbę klaśnięć ocenia cała grupa lub prowadzący zajęcia.

Cele: wychowawczy: inspirowanie do udziału w rywalizacji, zwiększanie poczucia pewności siebie i zdecydowania; skłanianie do poszukiwania optymalnej strategii działania.

Dydaktyczny: doświadczanie zależności pomiędzy szybkością rozwiniętą przez wózek a czasem jego samodzielnego toczenia się;

W sferze sprawności ruchowej: kształtowanie umiejętności nadawania wózkowi znacznej prędkości jazdy;

W sferze sprawności fizycznej: rozwijanie siły dynamicznej i szybkości reakcji;

Przyrządy/przybory: linie wyrysowane na podłożu.

Źródło: „Zabawy i gry ruchowe dla dzieci poruszających się na wózkach inwalidzkich”, Piotr Winczewski, Kielce 2013, Wydawnictwo Jedność 

Komentarze